De feitelijke situatie bepaalt de juiste stappen
Het staken van een onderneming kan op verschillende manieren; er leiden meerdere wegen naar Rome. De context van de onderneming en de afwegingen en wensen van de ondernemer, bepalen welke mogelijkheden er zijn. Om te voorkomen dat de verkeerde keuze wordt gemaakt, en om aansprakelijkheden in privé waar mogelijk te vermijden, is het verstandig om vooraf een grondige analyse van de actuele stand van zaken binnen de onderneming uit te voeren.
Vragen die hierbij naar voren komen, hebben bijvoorbeeld betrekking op de rechtsvorm, de volledige financiële positie (inclusief aanwezige schulden en vermogen), de aanwezigheid van medewerkers, en verplichtingen en overeenkomsten (zoals huur of lease). Ook is het belangrijk om openstaande en eventuele toekomstige belastingverplichtingen in kaart te brengen.
Pas na het in kaart brengen van de actuele situatie ontstaat inzicht in het toekomstperspectief van de onderneming, de mogelijkheid andere routes dan staken te overwegen en in de beste manier om de onderneming te beëindigen. Bij alle vormen van bedrijfsbeëindiging is het cruciaal een goede inventarisatie van de feitelijke situatie uit te voeren, de administratie zorgvuldig af te ronden en de juiste stappen te nemen richting de Belastingdienst, het UWV voor medewerkers, en partijen met wie andere verplichtingen of overeenkomsten bestaan. In vrijwel alle gevallen is het raadzaam om deskundige begeleiding te zoeken zowel voor de feitelijke vaststelling van de situatie en het toekomstperspectief, als het bepalen van de beste route en de stappen die genomen moeten worden.
Ontbinding van de onderneming
Een eenmanszaak kan worden uitgeschreven bij de Kamer van Koophandel. Het is dan wel essentieel om de administratie zorgvuldig te sluiten en alle zaken rondom (fiscale) verplichtingen en overeenkomsten goed af te ronden. Bij een eenmanszaak zijn privé en zakelijk immers nauw met elkaar verbonden, en een inadequate afronding kan leiden tot persoonlijke aanspraken. Wanneer de schulden binnen de onderneming groter zijn dan de baten, kan soms een minnelijk crediteurenakkoord worden getroffen. Daarnaast kan gemeentelijke schuldhulpverlening een optie zijn bij onoverkomelijke restschulden.
Een besloten vennootschap en overige rechtsvormen moeten eerst ontbonden worden; dit besluit nemen de aandeelhouders of vennoten. Een vennootschap houdt pas echt op te bestaan na de zogenaamde vereffening. Grofweg kan onderscheid gemaakt worden tussen een onderneming die voldoende middelen heeft om alle afrekeningen te voldoen en ondernemingen waar de schulden te groot zijn.
- Wanneer de baten groter of gelijk zijn aan de schulden, kan aan de verlichtingen worden voldaan en wordt na vereffening de onderneming ontbonden.
- Wanneer de schulden groter zijn dan de baten, maar er nog wel baten aanwezig zijn, is het zaak om een oplossing te vinden voor de schulden. Een van de wegen die dan overwogen kan worden is een minnelijk crediteurenakkoord of een crediteurenakkoord via de WHOA, gericht op bedrijfsbeëindiging.
Turboliquidatie
Een turboliquidatie is een snelle en relatief eenvoudige manier om een vennootschap te beëindigen. Een voorwaarde voor deze vorm van bedrijfsbeëindiging is dat er geen baten meer aanwezig zijn; er mogen geen activa meer op de balans staan. Schulden kunnen echter wel aanwezig zijn. Alle lopende contracten en overeenkomsten, inclusief die met medewerkers, moeten op ordentelijke wijze zijn afgerond. Een turboliquidatie kan op een besluit van de aandeelhouders tot ontbinding van de onderneming leiden en het kan binnen zeer korte tijd gerealiseerd zijn.
Faillissement
Wanneer de schulden hoger zijn dan de baten, bestaat de optie or het risico op een faillissement. De ondernemer kan zelf een faillissement aanvragen, of de schuldeisers kunnen dit aanvragen. Hierna wordt een curator aangesteld om e.e.a. af te ronden.
Voor een eenmanszaak of een VOF kan een faillissement zeer ingrijpend zijn; de restschulden komen immers in privé terecht, wat uiteindelijk kan leiden tot een persoonlijk faillissement. In dergelijke gevallen kan het verstandig zijn om een beroep te doen op de gemeentelijke schuldhulpverlening en hierbij begeleiding te zoeken. Bij een rechtsvorm zoals een BV zal de curator proberen tot vereffening te komen, om zo veel mogelijk van de schulden en de eigen beloning uit het vermogen van het bedrijf te halen. Soms zal de curator ook proberen de ondernemer in privé aan te spreken op schulden, bijvoorbeeld bij onbehoorlijk bestuur of bij een rekening-courantverhouding met de BV.
Een faillissement hoeft echter niet altijd negatieve gevolgen voor een ondernemer te hebben; het kan zelfs een bewuste keuze van een ondernemer zijn.
Casus
Karin is een energieke en optimistische ondernemer en zorgprofessional. Ze was ooit begonnen met 1 zorgonderneming en was langzaam gegroeid tot ongeveer 10 medewerkers. Deze onderneming liep uitstekend. Later nam ze een tweede zorgonderneming over in hetzelfde vakgebied, maar in een andere regio.
Bij de tweede onderneming bleek de kostenstructuur aanzienlijk hoger te zijn dan bij de eerste, zowel wat betreft huur, algemene bedrijfskosten als loonkosten. Bovendien rustte er een schuldenlast op deze onderneming. Het runnen van twee bedrijven op verschillende locaties bleek ook een stuk lastiger dan ze eerder had ingeschat.
Na een analyse kwam naar voren dat het toekomstperspectief van de tweede zorgonderneming niet goed was; niet levensvatbaar. In eerste instantie werd een herstructurering overwogen, met plannen voor het herzien van de schuldenlast en de (kosten-)structuur. Uiteindelijk, na beoordeling van de haalbaarheid, koos Karin ervoor om faillissement aan te vragen.
Karin deed dit zelf en in overleg met de curator werden enkele zaken overgenomen en geïntegreerd in de eerste onderneming. Nu draait de (geïntegreerde) onderneming goed en kijkt de ondernemer positief naar de toekomst en verdere groei van haar onderneming.
Alternatieven voor staken
In sommige gevallen is duidelijk dat staken van de onderneming de beste weg is, bijvoorbeeld bij structurele problemen en ontbreken van toekomstperspectief. Toch zijn er ook veel situaties denkbaar waarbij met een goede analyse en een creatieve blik hele andere mogelijkheden aanwezig blijken te zijn.
Zo kan het zijn dat er waarde binnen de onderneming aanwezig is, of dat een derde waarde toekomt aan de onderneming. Dan is verkoop van (een deel van) de onderneming een optie om te overwegen. Daarnaast kan samen met een deskundige herstructurering van de onderneming (waaronder kosten, schulden of bedrijfsstructuur) tot de mogelijkheden behoren. Ook het herpositioneringen van de onderneming en haar propositie kan tot nieuwe mogelijkheden leiden. En daar waar de ondernemer de juiste competenties mist, kan coaching van de ondernemers, samen gaan werken of hybride ondernemen een optie zijn.
Casus
Tom had lang geleden het banketbakkersbedrijf van zijn vader overgenomen. Als enige banketbakker in alle omliggende dorpen, draaide hij goede zaken. De winkel en de bakkerij waren gevestigd op de benedenverdieping van zijn woonhuis. Kortgeleden had hij besloten de winkel te verbouwen en opnieuw in te richten, zodat deze weer ‘bij de tijd’ was qua uitstraling. Helaas waren de kosten van de verbouwing tegengevallen. Daarnaast had de sluiting van de winkel veel langer geduurd dan gepland en was e.e.a. op een slepend conflict met de aannemer uitgelopen.
Tom merkte al enige tijd dat de leeftijd begon te wegen en waar de hoop was dat een van zijn kinderen de vestigingen met de achterliggende bakkerij over zou nemen, bleek na lang wikken, wegen en overleggen, toch dat geen van de kinderen de ambitie had de zaak voort te zetten. Het conflict rondom de verbouwing en de teleurstelling dat geen van zijn kinderen wilde ondernemen, brachten hem tot de gedachte om te stoppen of om eventueel het bedrijf van de hand te doen. De motivatie was weggevallen en opeens hing het krediet voor de verbouwing als een molensteen om zijn nek.
Na het in kaart brengen van de actuele situatie bleek dat verkoop daadwerkelijk een optie was. Binnen korte tijd meldden zich enkele geïnteresseerden vanuit het netwerk. Vervolgens werd met de potentiële kopers de onderhandeling ingezet, die in korte tijd met een van de kopers succesvol afgerond werd. Enkele maanden later heeft Tom alle tijd van de wereld, voldoende reserves om het tot de pensioengerechtigde leeftijd uit te zingen en wat extra inkomsten via de verhuur van de benedenverdieping aan zijn voormalige onderneming.
Afhankelijk van de situatie, de context en de wensen en voorkeuren van de ondernemer, kunnen er verschillende scenario’s op tafel komen, die ieder voor een nadelen hebben. Het wegen van de verschillende opties en scenario’s komt tot zijn recht wanneer er een helder beeld is gecreëerd van de actuele situatie, het toekomstperspectief en in overleg en afstemming met de ondernemer zelf. Pas dan is een weloverwogen keuze mogelijk.
